Книги по психологии

IT’S BY DOING WHATEVER THAT ONE BECOMES WHOEVER[23] - FLASH MOB JAKO BUNT BEZ BUNTU
Периодика - Психолінгвістика

У статті здійснено аналіз сучасного поняття флеш-моб, яке бере початок від відомого висловлення «Роблячи те, що завгодно, будь-хто може стати будь-ким». Обговорюючи функцію флеш-моба в сучасному суспільстві, автор доходить висновку про те, що флеш-моб є соціальним протестом, темпоральною деструкцією сталої соціальної структури.

Ключові слова: флеш-моб, соціальна структура суспільста, інтернет,

В исследовании осуществлен анализ современного понятия флеш-моб, которое берет начало от известного высказывания «Делая то, что угодно, кто-либо может стать кем-либо». Обсуждая функцию флеш-моба в современном обществе, автор приходит к выводу о том, что флеш-моб является социальным протестом, темпоральной деструкцией постоянной

Ключевые слова: флеш-моб, социальная структура общества,

In research is carried out the analysis of modern concept flesh-mob, which takes beginning, in opinion of author, from the blown utterance, «Doing that, that pleasingly, somebody can become somebody». Discussing a function offlesh-mob in modern society, an author comes to the conclusion that flesh-mob is social protest,

„Mi^dzynarodowy Dzien Walki na Poduszki”, „Dzien Jazdy Metrem bez Spodni” (No Pants Subway Ride), „Cell Phone Symphony”, „I ty mozesz przejsc przez dziur§” і wiele im podobnych miejskich operacji. Prowokacja, eksperyment,

Intencjonalnego gromadzenia duzej liczby osob w miejscu publicznym, aby przeprowadzic zaskakuj^c^ dla postronnych obserwatorow akcj§, happening czy performance. Uczestnicy flash mob „zbieraj^ si§ w jednym miejscu, гоЬщ cos

Przedsi^wzi^cie realizuj^ nieznani sobie ludzie - zrödlem informacji na temat planowanych dzialan jest Internet i komunikacja smsowa. Uczestnikomflash moböw nie towarzysz^ zadne cele instrumentalne - polityczne, ideologiczne, marketingowe czy inne. Owszem, sila i rosn^ca populamosc flash mobu jest dostrzegana przez specjalistöw w dziedzinie reklamy - pröby wykorzystania flash moböw w celach komercyjnych pojawily si§ röwniez w Polsce. Nie mniej jednak celem flash mobu - jezeli mozna w tym kontekscie möwic o dzialaniu celowym - jest jedynie zabawa. Czy flash mob zatem jest pewn^ form^ buntu charakterystyczn^ dla wysoko

Kuriozalne z punktu widzenia postronnych obserwatoröw akcje, w ktöre zaangazowanych moze bye kilkaset osöb jednoczesnie? Jakimi motywacjami kieruj^ si§, poswi^caj^c swöj czas na dzialalnosc „bezcelow^”, niedochodow^ i odideologizowan^? A moze brak ideologii jest tylko pozorem, iluzj^ przemycan^ pod plaszczykiem zabawy? Niniejszy artykul stanowi prob§ udzielenia odpowiedzi

Spoleczenstwa ponowoczesne, w odröznieniu od wczesniejszych stadiöw, przestaj^ miec mozliwosc buntu. Rewolucja seksualna, hippisi, manifesty anty - yuppies tzw. Pokolenia X w rodzaju American Psycho [Ellis B. I., 1991], wynikaly z formowania si§ swiata spoleczno-politycznego i ch^ci osi^gni^cia najbardziej rozwini^tego i pelnego modelu panstwa demokratycznego. Obecne spoleczenstwa czasu wolnego, oddane pracy i konsumpeji nie buntuj^ si§ przeciwko niczemu [Szlendak T., 2004]. Epizodyczne wydarzenia, takie jak protesty przeciwko wojnie w Iraku czy Afganistanie, sporadyczne akcje ekologöw nie maj^ charakteru ruchu spolecznego czy kontrkulturowego. Dorazny profil i ograniczony zasi^g tego typu dzialan nie pozostawia zludzen, co do ich mocy sprawczej. Stanowi^ raczej pewnego rodzaju wentyl bezpieczenstwa - pozome dzialania bialej bogatej Pölnocy na rzecz biednego zacofanego Poludnia, Wschodu lub innej „uposledzonej” lokalizacji. Naprawa swiata poprzez okazjonalne przedsi^wzi^cia charytatywne - np. ratowanie Nowego Orleanu, pomoc dla Haiti etc. uspakaja sumienie i wprawia w samozadowolenie. W okresie dominacji neoliberalnej nieformalnej ideologii TINA (There Is No Alternative) - polegaj^cej na zalozeniu, ze nie istnieje zadna politycznie i ekonomicznie uzasadniona droga opröcz liberalizacji wymuszaj^cej koniecznosc likwidacji panstwa opiekunczego na calym swiecie, a konsumpeja to droga do osi^gni^cia szcz^scia - Naomi Klein w swoim manifescie No Logo ukazywala, jak naprawd^ dziala TINA [Zakowski J., 2005]. Zdaniem Naomi Klein koniec XX wieku pokazal, ze sprzeciw wobec globalizacji moze miec charakter systemowy - dowodem wzrastaj^cej sily alterglobalistöw s^ m. in. zamieszki wywolane przez nich w Seattle w 1999 roku podczas zorganizowanych tam obrad Swiatowej Organizacji Handlu [Klein N., 2004]. Autorka No logo kladzie szczegölny nacisk na rol§ brandingu - wieloaspektowej polityki kreowania marki - na zmiany zachodz^ce w strukturze produkeji, zatrudnienia oraz zawlaszczania

Spolecznego sprzeciwu wobec opresyjnych mechanizmöw konsumpeji i globalizacji. Flash mob w przeciwienstwie do innych dzialan z zakresu culture jamming (zagluszania kultury) nie uderza w konkretn^ mark§. Dzialania skierowane przeciwko konkretnym brandom sy domeny stowarzyszenia Adbusters[24]. Flash mob nie ogranicza si? do jawnego antykonsumeryzmu czy antykapitalizmu. Prowokacje kulturowe typu flash mob sy pewnego rodzaju niezgody na otaczajycy nas rzeczywistosc, wprowadzajy w przestrzen publiczny zamieszanie przejmujyc chwilowo nad niy kontrol?. Manifesty flash mobberöw cz? sto krytykujy mialkosc konsumpcyjnego stylu zycia, skierowane sy przeciw spolecznej stagnacji. Poprzez stwarzanie absurdalnych sytuacji pröbujy poruszyc skostniale zbiorowosci, uwrazliwic je na rzeczywistosc. Ich prowokacje niejednokrotnie wymierzone sy w organy scigania lub klas? wyzszy (np. „Lydowanie w Normandii” zorganizowane przez Remi Gaillarda na plazy letniego kurortu pomi? dzy opalajycymi si? turystami). Wykorzystujyc zastany element krajobrazu lub struktury (np. market lub basen, pole golfowe) flash mobber atakuje percepcj? przypadkowych przechodniöw czy konsumentow odwracaniem znaczen. ,,Wyst? py” flash mobberöw majy wi? c charakter Goffmanowski - manipulujy wrazeniami i wplywajy za posrednictwem

Zaklöcenie rutynowego przebiegu interakcji (np. poprzez pojawienie si? „astronauty” na polu glofowym) wywoluje niepoköj i zdenerwowanie partneröw, prowadzyc do dezorganizacji - flash mobber narusza milczyco przyjmowane procedury interakcji, ktöre decydujy o jej prawidlowym przebiegu [Szacka B., 2003:

Flash mob to takze przejaw zastypienia wi? zi pierwotnych sieciy stowarzyszen. Manuel Castells dostrzega trzy formy i zrodla konstruowania tozsamosci w oparciu

O stosunki wladzy - tozsamosc legitymizujyc% tozsamosc oporu, tozsamosc projektu

Obywatelskie za posrednictwem aparatöw ideologicznych scharakteryzowanych przez Gramsciego - implementacja wartosci przez Koscioly, stowarzyszenia, partie polityczne pozwala przejsc wladzy w sposöb bezkrwawy [Castells M., 2009: s. 23]. Z kolei tozsamosc oporu umozliwia funkcjonowanie spolecznosci o charakterze wspölnotowym, ktöre wykazujy kolektywny opör wobec dominujycej kultury i instytucji. Natomiast tozsamosc projektu wytwarza nowe podmioty, ktöre stajy si? zbiorowym aktorem spolecznym [Castells M., 2009: s. 24]. Opör flash mobberöw wzgl? dem kultury dominujycej stanowi kluczowy element konstruowania tozsamosci w opozycji do ustalonego porzydku spolecznego. Prowokacje kulturowe typu flash mob charakteryzuje subwersja - a wi? c zakwestionowanie pierwotnego sensu, wprowadzenie w obieg kultury nowych wytkow i niestandardowych tresci. Opör przybiera form? jednostkowy lub kolektywny („pospolite ruszenie” mozliwe dzi? ki nowym formom komunikacji, zwlaszcza portalom spolecznosciowym jak np. Facebook). Misja „Improve Everywhere” moze stac si? manifestem na rzecz poprawy jakosci otaczajycej nas rzeczywistosci, ale i sygnalem dla prowokacji kulturowej, ktörej jedynym celem moze bye zabawa uczestniköw. Krytyka

Swiadomego przekraczania norm spolecznych? Forma buntu czy malo wyszukana rozrywka? Grupa Improve everywhere z Nowego Jorku prokuruje „sceny chaosu i

Zabawy w miejscach publicznych”[25]. Ostatnia „misja” zrealizowana 9 stycznia 2011 polegala na zorganizowaniu Dnia Jazdy Bez Spodni w Metrze (No Pants Subway Ride). Efekt - 5 tysi^cy ludzi w 22 krajach swiata podrózowalo tego dnia metrem bez spodni, bior^c udzial w globalnym happeningu. Wyraz wolnosci czy moda na bycie anty? Z kolei zorganizowany przez Towarzystwo Ulepszania Miasta w 2008 rokuflash mob w Przemyslu mial konkretny cel - ch^tni „przez 2 minuty zastygali z r§k^ przylozon^ do przemyskiego rynku. Chcieli przez to wyrazic swe przywi^zanie do niego (...). Mialo to zach^cic mieszkañców do aktywnosci spolecznej i pol^czone bylo ze zbieraniem podpisów pod wnioskiem w sprawie przeprowadzenia referendum dotycz^cym przebudowy przemyskiego rynku”[26]. Przeformatowanie przestrzeni jako forma komunikacji i culture jamming staje si§ coraz bardziej popúlame form^ wyrazu. Niew^tpliwie sprzyja temu tworzenie si§ zbiorowosci o charakterze wspólnotowym - nowoplemion [Maffesoli M., 2008]. Nowoplemiona to „wspólnoty empatyczne”, odpowiedz na procesy umasowienia spoleczenstwa [Maffesoli M., 2008, s. 27]. Ponadterytorialne i niezalezne od uwarunkowañ spolecznych wspólnoty, funkcjonuj^ce w duzej mierze dzi^ki mozliwosciom, jakie daje Internet. Flash mob to wyzwanie rzucone masowym spoleczeñstwom konsumpcyjnym, bunt „dyskretny” - niezinstytucjonalizowany - temporalna destrukcja ustalonej struktury spolecznej.

BIBLIOGRAFIA

1. Castells M. Sila tozsamosci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.

2. Goffman E. Czlowiek w teatrze zycia codziennego, Panstwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981.

3. Klein N. No logo, Swiat Literacki, Izabelin 2004.

4. Maffesoli M. Czas plemion, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

5. Szacka B. Wprowadzenie do socjologii, Oficyna Naukowa, Warszawa 2003.

6. Zakowski J. Anty-TINA. Rozmowy o lepszym swiecie. mysleniu i zyciu, Wydawnictwo Sic, Warszawa 2005.